Kiralık TOKİ Projesi Yetersiz Kalıyor

Türkiye’de artan kiralar, birçok vatandaş için barınma ihtiyacını ekonomik bir mücadele haline getirdi. Hükümetin İstanbul’da hayata geçireceğini duyurduğu 15 bin konutluk kiralık TOKİ projesi, uzmanlar tarafından mevcut sorunun çözümünde yetersiz bulunuyor. Dar gelirli kesimlerin kalıcı çözümler beklediği bu dönemde, kira yükü sürdürülebilirlik sınırlarını aşmış durumda.

Proje Detayları ve Kira Yükü

TÜİK verilerine göre, en düşük gelir grubundaki haneler, 2023’te konut ve kira harcamalarına gelirlerinin yüzde 29,2’sini ayırırken, bu oranın 2024’te yüzde 33,2‘ye, 2025’te ise yüzde 36,6‘ya çıkması bekleniyor. Gayrimenkul değerleme platformu Endeksa’nın verilerine göre, 2025 yılı itibarıyla Türkiye genelinde kira ortalaması 23.084 lira olacak. Bu durumda, sadece kira gideri bile iki asgari ücretin toplamının yüzde 52,2‘sine denk geliyor. Türkiye Sınai Kalkınma Bankası’nın raporuna göre, ortalama bir hane halkı eğer ev sahibi değilse, gelirinin yaklaşık yüzde 66‘sını kiraya ayırmak zorunda kalıyor.

Uluslararası finansal sürdürülebilirlik standartlarına göre, bir hanenin kira giderleri yüzde 30‘u geçmemeli; bu sınırı aşan haneler “barınma yükü altında ezilen haneler” olarak tanımlanıyor. Resmi verilere göre, Türkiye’deki kiracı oranı yüzde 27 seviyesinde kalırken, DİSK-AR raporlarına göre çalışanların yarısına yakını asgari ücret seviyesinde gelir elde ediyor. Bu durum, kiracı kesimin büyük bir kısmı için yüksek risk anlamına geliyor.

Uzman Görüşleri

Kiralık TOKİ projesi, kira fiyatlarında denge sağlama amacıyla duyurulmuştu. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, İstanbul’daki projeye ilişkin detayları paylaştı. Projede ilk anahtar teslimlerinin bu yılın eylül ayında başlaması ve kira bedelinin bölgedeki rayiç bedelin yarısı seviyesinde olması planlanıyor. Ancak uzmanlar, TOKİ’nin kronikleşmiş sorunlara çözüm olamayacağını vurguluyor. Çalışma ekonomisi uzmanı Prof. Aziz Çelik, İstanbul’da milyonlarca düşük gelirli kiracı bulunduğunu belirterek projeyi “devede kulak” olarak nitelendiriyor. Kiraların rayiç bedellerin yarısı olsa bile asgari ücretliler için zorlayıcı olacağını ifade eden Çelik, geniş kapsamlı bir kamu destekli kiralık konut projesi ve ücret artışı olmadan bu tür projelerin yetersiz kalacağını dile getiriyor.

Siyasal iktisatçı İnan Mutlu, sosyal konut projeleri ve TOKİ’nin sürekli gündemde olmasının kamuoyunda büyük yatırımlar yapıldığı algısını yarattığını, ancak gerçekte durumun farklı olduğunu belirtiyor. 2025’te konuta yapılan sabit sermaye yatırımının 33,7 milyar lira, faize yapılan ödemenin ise 2 trilyon 53 milyar lira olduğunu aktaran Mutlu, faize ödenenin yalnızca yüzde 1,64</strong'ünü konuta yatırmaya ayırdığını vurguluyor. Gayrimenkul Yatırım Danışmanı Seçil Akbaş ise, Bakan Kurum'un piyasa dengeleme iddialarına karşı, Türkiye'deki toplam kiralık konut stokunun düşünüldüğünde üretilecek konut sayısının piyasa üzerinde etkili olmayacağını ifade ediyor.